หมอนรองกระดูกสันหลังทับเส้นประสาท (Herniated Disc / HNP) คืออะไร สาเหตุ อาการ และวิธีรักษา
หมอนรองกระดูกสันหลังทับเส้นประสาท คืออะไร
หมอนรองกระดูกสันหลังทับเส้นประสาท คือภาวะที่เนื้อเยื่อภายในหมอนรองกระดูกสันหลังเคลื่อนออกจากตำแหน่งปกติ ไปกดทับเส้นประสาทไขสันหลังหรือรากประสาท ทำให้เกิดอาการปวด ชา และกล้ามเนื้ออ่อนแรงตามแนวเส้นประสาทที่ถูกกดทับ
กระดูกสันหลังส่วนเอว (lumbar spine) ประกอบด้วยกระดูก 5 ข้อ โดยมีหมอนรองกระดูกสันหลัง (intervertebral disc) คั่นอยู่ระหว่างแต่ละข้อ ทำหน้าที่รับแรงกระแทกและช่วยให้กระดูกสันหลังเคลื่อนไหวได้ยืดหยุ่น หมอนรองกระดูกแต่ละชิ้นประกอบด้วย 2 ส่วน:
- เนื้อเยื่อด้านใน (nucleus pulposus) — ลักษณะคล้ายเจล ช่วยรับน้ำหนักและกระจายแรง
- เนื้อเยื่อด้านนอก (annulus fibrosus) — เหนียว แข็งแรง ห่อหุ้มปกป้องส่วนในไว้
เมื่อเนื้อเยื่อด้านนอกฉีกขาดหรือเสื่อมสภาพ เนื้อเยื่อด้านในจะเคลื่อนออกมากดทับเส้นประสาท sciatic nerve ซึ่งเป็นเส้นประสาทเส้นใหญ่ที่ไปเลี้ยงขา จึงทำให้เกิดอาการปวดร้าวลงขาที่เรียกว่า sciatica
สาเหตุของหมอนรองกระดูกสันหลังทับเส้นประสาท
- ความเสื่อมตามอายุ — เจลด้านในของหมอนรองกระดูกเสื่อมและแห้งลงตามวัย เพิ่มความเสี่ยงต่อการบาดเจ็บ (สาเหตุที่พบบ่อยที่สุด)
- อุบัติเหตุ — การบาดเจ็บหรือกระดูกสันหลังส่วนเอวหักจากแรงกระแทก
- การใช้งานหลังผิดท่าซ้ำๆ — ก้มยกของหนัก บิดตัว หมุนตัวบ่อยๆ
- พฤติกรรมเนือยนิ่ง — นั่งหรือนอนนานเกินไป ทำให้กล้ามเนื้อหลังอ่อนแอ
- ท่าทางไม่เหมาะสม — ไหล่ห่อ คอยื่น หลังค่อม ทำให้แรงกดกระจายผิดจุด
- ภาวะอ้วนลงพุง — เพิ่มแรงกดต่อหมอนรองกระดูกส่วนเอว
- ปัจจัยเสี่ยงอื่น — เช่น การสูบบุหรี่ ที่ลดออกซิเจนและสารอาหารไปเลี้ยงหมอนรองกระดูก เร่งการเสื่อมให้เร็วขึ้น
ประเภทของหมอนรองกระดูกสันหลังทับเส้นประสาท
แบ่งตามความรุนแรง
ระดับ | ลักษณะ |
Disc bulging | เริ่มมีการเคลื่อนของเนื้อเยื่อใน ยังไม่ฉีกขาด |
Disc protrusion | เคลื่อนออกมากขึ้น ยังไม่ฉีกขาด |
Disc extrusion | เนื้อเยื่อนอกฉีกขาด เนื้อในเคลื่อนเข้าช่องกระดูกสันหลัง |
Disc sequestration | ฉีกขาดจนเนื้อเยื่อในหลุดออกจากตัวหมอนรองกระดูกเดิม |
แบ่งตามทิศทางการเคลื่อน
- Shoulder type — เคลื่อนออกด้านข้างของเส้นประสาท ผู้ป่วยมักเอียงตัวไปฝั่งตรงข้ามกับด้านที่ปวด
- Axillary type — เคลื่อนออกด้านในของเส้นประสาท ผู้ป่วยมักเอียงตัวไปฝั่งเดียวกับด้านที่ปวด
อาการของหมอนรองกระดูกสันหลังทับเส้นประสาท
อาการหลักคือ ปวดร้าวลงขา (sciatica) ซึ่งมักปวดในขามากกว่าปวดหลัง ลักษณะเจ็บแปล๊บ แสบร้อน และรุนแรง สังเกตได้จาก:
- ปวดหลังร่วมกับร้าวลงขา ข้างเดียวหรือสองข้าง
- ชา (numbness) หรือซ่า (tingling) ตั้งแต่ขาถึงเท้า
- กล้ามเนื้อขาหรือเท้าอ่อนแรง เช่น เดินปลายเท้าตก กระดกเท้าไม่ได้ ลงน้ำหนักขาไม่เท่ากัน
- ปวดมากขึ้นเมื่อขยับตัว ก้ม เหยียดหลังลำบาก
- ปวดร้าวลงขามากขึ้นขณะไอหรือจาม
- ควบคุมปัสสาวะหรืออุจจาระลำบาก (สัญญาณอันตราย ควรพบแพทย์ทันที)
หากมีอาการปวดหลังร่วมกับปวดร้าวลงขาต่อเนื่องเกิน 2 สัปดาห์ ควรพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยโดยเร็ว
วิธีรักษาหมอนรองกระดูกสันหลังทับเส้นประสาท
การรักษาทางการแพทย์
- รับประทานยาหรือฉีดยาเพื่อระงับอาการปวด
- ผ่าตัด ในกรณีที่ปวดรุนแรงมากหรือกล้ามเนื้ออ่อนแรงชัดเจน
การรักษาทางกายภาพบำบัด
- ปรับพฤติกรรม เลี่ยงก้มยกของหนัก ปรับท่านั่งทำงาน
- ออกกำลังกายเสริมความแข็งแรงกล้ามเนื้อแกนกลางลำตัว รวมถึงเทคนิคเฉพาะ เช่น McKenzie exercise เพื่อลดอาการปวดและแรงกดทับเส้นประสาท
- การรักษาด้วยเทคนิคทางมือ เช่น การจัด ดัด ดึงข้อต่อ ร่วมกับเครื่องมือทางกายภาพบำบัด
วิธีป้องกันหมอนรองกระดูกสันหลังทับเส้นประสาท
- หลีกเลี่ยงการยกของหนักผิดท่า
- เปลี่ยนอิริยาบถบ่อยๆ หากต้องนั่งนาน
- บริหารกล้ามเนื้อหลังและหน้าท้องให้แข็งแรงสม่ำเสมอ
- เลี่ยงกีฬาที่มีแรงกระแทกสูงหากกระดูกไม่แข็งแรง เลือกว่ายน้ำหรือออกกำลังกายเน้นความยืดหยุ่นแทน
คำถามที่พบบ่อย (FAQs)
หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท อาการเริ่มต้นเป็นอย่างไร?
มักเริ่มจากปวดหลังส่วนล่างร่วมกับปวดร้าวลงขาข้างใดข้างหนึ่งหรือทั้งสองข้าง อาจมีอาการชาหรือซ่าร่วมด้วย
ปวดหลังแบบไหนควรสงสัยว่าเป็นหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท?
หากปวดหลังร่วมกับปวดร้าวลงขา ปวดมากขึ้นเมื่อไอหรือจาม หรือมีอาการชา/อ่อนแรงที่ขา และปวดต่อเนื่องเกิน 2 สัปดาห์
หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทหายเองได้ไหม?
กรณีอาการไม่รุนแรง สามารถดีขึ้นได้ด้วยการปรับพฤติกรรมและกายภาพบำบัด แต่ควรได้รับการวินิจฉัยและติดตามอาการโดยแพทย์หรือนักกายภาพบำบัด
ต้องผ่าตัดเสมอไหม?
ไม่จำเป็น ส่วนใหญ่รักษาได้ด้วยกายภาพบำบัดและปรับพฤติกรรม การผ่าตัดมักพิจารณาเฉพาะกรณีปวดรุนแรงมากหรือกล้ามเนื้ออ่อนแรงชัดเจนเท่านั้น
อาการแบบไหนที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที?
หากมีปัญหาควบคุมปัสสาวะหรืออุจจาระ ร่วมกับอาการชาบริเวณก้นกบหรือขาทั้งสองข้าง ควรไปพบแพทย์ฉุกเฉินทันที เพราะอาจเป็นภาวะกดทับเส้นประสาทรุนแรง
ช่องทางการติดต่อของเรา 👇
🌐 Offical Website : www.greenbellclinic.com
📌 IG : @greenbell_clinic
🟩 LINE Offical : @greenbell
⬛ TIKTOK : greenbellmedicalclinic
🟥 Youtube : Greenbell Medical Clinic
