กระดูกสันหลังคด (Scoliosis) คืออะไร
กระดูกสันหลังคด (Scoliosis) คืออะไร มีสาเหตุ อาการ และวิธีสังเกตอย่างไร พร้อมแนวทางการรักษาทั้งทางการแพทย์และกายภาพบำบัดแบบ Schroth Method
กระดูกสันหลังคด (Scoliosis) คืออะไร รู้ทันสาเหตุ อาการ และแนวทางการรักษา
กระดูกสันหลังคดเป็นภาวะที่พบได้บ่อยตั้งแต่วัยเด็กจนถึงวัยผู้ใหญ่ หลายคนอาจไม่รู้ตัวว่ามีภาวะนี้จนกระทั่งเริ่มมีอาการปวดหลัง หรือสังเกตเห็นว่าระดับไหล่และเอวสองข้างไม่เท่ากัน บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจตั้งแต่สาเหตุ อาการ วิธีวินิจฉัย ไปจนถึงแนวทางการรักษาที่เหมาะสม
กระดูกสันหลังคด คืออะไร
กระดูกสันหลังคด คือภาวะที่แนวกระดูกสันหลังคดโค้งผิดรูปไปทางด้านข้าง ส่งผลให้ระดับไหล่ เอว และสะโพกสองข้างไม่เท่ากัน ในบางรายอาจกระทบต่อการทำงานของปอดและกะบังลม เนื่องจากช่องอกถูกบีบให้แคบลง ทำให้เสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนด้านการหายใจ
ลักษณะกระดูกสันหลังปกติ
- มองจากด้านหลัง: แนวกระดูกเป็นเส้นตรงตั้งแต่คอจนถึงเอว
- มองจากด้านข้าง: กระดูกช่วงคอและเอวโค้งเว้าเล็กน้อย ส่วนช่วงอกโค้งนูนเล็กน้อย
ลักษณะกระดูกสันหลังคด
- มองจากด้านหลัง: คดโค้งไปด้านซ้ายหรือขวา เป็นรูปตัว C หรือตัว S
- มองจากด้านข้าง: มักพบร่วมกับหลังค่อมหรือหลังแอ่นผิดปกติ และกระดูกซี่โครงด้านหนึ่งโค้งนูนมากกว่าอีกด้าน
สาเหตุของกระดูกสันหลังคด
แบ่งออกเป็น 2 กลุ่มหลัก ได้แก่
- ไม่ทราบสาเหตุ (Idiopathic Scoliosis) พบมากที่สุด มักเกิดในช่วงวัยทารก (0-3 ขวบ) จนถึงวัยรุ่น (10-18 ปี)
- ทราบสาเหตุ ซึ่งอาจเกิดจาก
- ความผิดปกติแต่กำเนิดของกระดูกสันหลังตั้งแต่อยู่ในครรภ์
- พฤติกรรมและท่าทางที่ไม่เหมาะสม เช่น ขาสองข้างยาวไม่เท่ากัน สะพายกระเป๋าข้างเดียว หรือนั่งไขว้ห้างเป็นประจำ
- ภาวะกระดูกสันหลังเสื่อมตามวัย พบมากในผู้สูงอายุ
- ความผิดปกติของระบบประสาทและไขสันหลังที่ควบคุมกล้ามเนื้อ ทำให้กล้ามเนื้อหดเกร็งหรือฝ่อลีบไม่สมดุลกัน
สัญญาณที่ควรสังเกต
- ระดับไหล่ เอว และสะโพกสองข้างไม่เท่ากัน
- กระดูกสันหลังช่วงอกโก่งนูนผิดปกติ อาจมีการบิดหมุนของลำตัวร่วมด้วย
- กระดูกซี่โครงด้านหนึ่งนูนมากกว่าอีกด้าน
- ปวดหลัง (มักพบในกลุ่มที่เกิดจากพฤติกรรมและท่าทาง)
- หายใจลำบากหรือเหนื่อยง่ายในรายที่มีความคดค่อนข้างมาก
กระดูกสันหลังคดมีกี่แบบ
จำแนกตามตำแหน่งและทิศทางความคดได้เป็น
- คดที่ช่วงอก (รูปตัว C)
- คดที่ช่วงเอว (รูปตัว C)
- คดที่รอยต่อระหว่างช่วงอกและเอว (รูปตัว C)
- คดร่วมกันทั้งช่วงอกและเอว (รูปตัว S)
การวินิจฉัย
แพทย์จะซักประวัติ ตรวจร่างกาย และถ่ายภาพเอกซเรย์ (X-Ray) เพื่อประเมินองศาความคดของกระดูกสันหลัง ในบางรายที่มีอาการทางระบบประสาทหรือระบบหายใจร่วมด้วย อาจพิจารณาตรวจด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) เพิ่มเติม โดยจะวินิจฉัยว่าเป็นกระดูกสันหลังคดเมื่อพบความผิดปกติตั้งแต่ 10 องศาขึ้นไป
แนวทางการรักษาทางการแพทย์
การรักษาแบบไม่ผ่าตัด
- ความคด 20-25 องศา: แนะนำการออกกำลังกายและกายภาพบำบัด พร้อมติดตามอาการทุก 6 เดือนถึง 1 ปี
- ความคด 20-45 องศา: แนะนำใส่เสื้อเกราะดัดหลัง (Brace) อย่างน้อยวันละ 20 ชั่วโมง จนกว่าร่างกายจะหยุดเจริญเติบโต
การรักษาด้วยการผ่าตัด แพทย์จะพิจารณาผ่าตัดในกรณีที่การรักษาวิธีอื่นไม่ได้ผล มีอาการปวดรุนแรง กระทบต่อระบบประสาท หรือมุมความคดมากกว่า 40-45 องศา ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่ออวัยวะภายในอย่างปอดและหัวใจ
แนวทางการรักษาทางกายภาพบำบัด
การปรับโครงสร้างด้วยมือและการออกกำลังกาย นักกายภาพบำบัดจะประเมินระดับความผิดปกติของกระดูกสันหลังและกล้ามเนื้อโดยรอบ จากนั้นทำการกดคลายกล้ามเนื้อ ดัดดึงข้อต่อ และออกแบบโปรแกรมออกกำลังกายเฉพาะบุคคลให้ผู้ป่วยฝึกต่อเนื่องได้เองที่บ้าน
การใช้เครื่องมือทางกายภาพบำบัด
- Ultrasound combined electrical stimulation: ใช้คลื่นเหนือเสียงความถี่ต่ำเพิ่มการไหลเวียนเลือดและคลายกล้ามเนื้อรอบกระดูกสันหลัง อาจใช้ร่วมกับการกระตุ้นไฟฟ้าเพื่อผลการรักษาที่ลึกขึ้น
- Shockwave Therapy: ใช้คลื่นกระแทกกระตุ้นจุดกดเจ็บให้เกิดกระบวนการซ่อมแซมตัวเอง ช่วยลดอาการปวดในผู้ป่วยที่มีกล้ามเนื้อตึงเกร็งจากพฤติกรรมและท่าทางที่ไม่เหมาะสม
การออกกำลังกายสำหรับผู้มีภาวะกระดูกสันหลังคด
แนวทางที่ได้รับการยอมรับคือ Schroth Method Exercise ซึ่งเน้นการปรับท่าทาง จัดโครงสร้างร่างกาย และเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ โดยมีเป้าหมายเพื่อ
- ป้องกันและชะลอไม่ให้กระดูกสันหลังคดโค้งมากขึ้น
- ปรับลักษณะท่าทาง (Posture) ให้ดีขึ้น
- เพิ่มความสมดุลของกล้ามเนื้อและโครงสร้างร่างกาย
- ลดอาการปวดตึงกล้ามเนื้อ
- เพิ่มประสิทธิภาพการหายใจและการขยายตัวของทรวงอก
- เพิ่มคุณภาพชีวิตในการทำกิจวัตรประจำวัน
บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อความรู้ความเข้าใจเบื้องต้นเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนการวินิจฉัยของแพทย์ได้ หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับอาการของตนเอง ควรปรึกษาแพทย์หรือนักกายภาพบำบัดเพื่อรับการประเมินที่เหมาะสม
ช่องทางการติดต่อของเรา 👇
🌐 Offical Website : www.greenbellclinic.com
📌 IG : @greenbell_clinic
🟩 LINE Offical : @greenbell
⬛ TIKTOK : greenbellmedicalclinic
🟥 Youtube : Greenbell Medical Clinic
